Advocaat.be-bestuurder laat zich opsluiten in De Kade: “Een moderne gevangenis moet niet alleen veilig zijn, maar ook menswaardig en rechtstatelijk”
Advocaat.be-bestuurder en Antwerps strafrechtadvocaat Alex Buelens verbleef afgelopen weekend vrijwillig ruim 24 uur in de nieuwe gevangenis De Kade in Antwerpen. Zijn deelname brengt een bredere boodschap onder de aandacht: moderne gevangenisinfrastructuur is belangrijk, maar volstaat niet om de uitdagingen van het Belgische gevangenisbeleid op te lossen. Ook de menselijke waardigheid van gedetineerden, de rechtswaarborgen van rechtzoekenden en de plaats van gevangenisstraf in ons strafbeleid verdienen blijvende aandacht.
Op zaterdag 10 oktober ging Alex Buelens, Advocaat.be-bestuurder en strafrechtadvocaat aan de Antwerpse balie, voor meer dan 24 uur vrijwillig de gevangenis De Kade binnen.
Buelens nam deel aan het testweekend waarmee De Kade de werking en procedures van de nieuwe gevangenis onder realistische omstandigheden wil testen. Voor Advocaat.be was zijn deelname tegelijk een gelegenheid om een fundamentele vraag centraal te stellen: wat betekent een “menswaardige gevangenis” in de praktijk voor iemand die zijn vrijheid verliest?
Ook een moderne gevangenis is geen antwoord op overbevolking
De deelname aan het testweekend komt er bovendien kort na de historische procedure van Advocaat.be tegen de Belgische Staat over de omstandigheden en structurele overbevolking in de Gentse gevangenis. De rechtbank van eerste aanleg in Gent verplichtte de Staat op 11 september 2026 om de bezetting van de gevangenis binnen zes maanden terug te brengen tot maximaal 110 procent van de capaciteit. Advocaat.be benadrukte daarbij dat het niet om cijfers alleen gaat, maar om de fundamentele rechten van mensen die door de overheid van hun vrijheid zijn beroofd.
“Die uitspraak toont dat detentie geen afgesloten beleidsdomein is waar fundamentele rechten pas aan de orde komen wanneer het echt misgaat”, zegt Buelens. “De staat draagt ook achter de gevangenismuren een bijzondere verantwoordelijkheid.”
Een gevangenis kan modern, veilig en goed georganiseerd zijn en toch fundamentele vragen oproepen over menselijke waardigheid. Een eigen douche, moderne infrastructuur of een meer open architectuur veranderen niets aan het feit dat iemand niet zelf kan beslissen wanneer hij de deur uitgaat. De echte maatstaf is daarom niet alleen hoe een gevangenis eruitziet, maar wat detentie doet met de mens die erin verblijft.
Een menswaardig en rechtstatelijk gevangenisbeleid vraagt meer dan nieuwe gebouwen
Het gevangenisbeleid staat bovendien volop in de actualiteit, onder meer door het nieuwe Strafwetboek. Artikel 27 verankert expliciet dat de gevangenisstraf de laatst te overwegen straf is en alleen kan worden uitgesproken wanneer de doelstellingen van de straf niet met andere straffen of maatregelen kunnen worden bereikt.
Dat uitgangspunt is belangrijk in een debat dat vaak draait om gevangeniscapaciteit en bijkomende infrastructuur. Een toekomstgericht strafbeleid moet niet alleen zorgen voor veilige en menswaardige gevangenissen, maar ook de wettelijke uitgangspunten over de toepassing van gevangenisstraf ernstig nemen.
“De wetgever heeft zelf vastgelegd dat de gevangenisstraf het laatste middel moet zijn. Dat principe moet ook in de praktijk worden waargemaakt”, zegt Buelens. “Het debat mag daarom niet stoppen bij de vraag hoeveel plaatsen we nodig hebben. We moeten ook aandacht blijven hebben voor de rechtswaarborgen van mensen die opgesloten worden en voor de manier waarop we als rechtsstaat met vrijheidsberoving omgaan."
Moderne gevangenissen zijn belangrijk, maar een menswaardig en rechtsstatelijk gevangenisbeleid vraagt meer dan nieuwe gebouwen. Het vraagt blijvende aandacht voor de omstandigheden van detentie, de onafhankelijkheid van de rechtspraak en de fundamentele rechten van iedereen die met vrijheidsberoving te maken krijgt.
"Het debat mag niet stoppen bij de vraag hoeveel plaatsen we nodig hebben. We moeten ook aandacht blijven hebben voor de rechtswaarborgen van mensen die opgesloten worden en voor de manier waarop we als rechtsstaat met vrijheidsberoving omgaan."
De gevangenismuren mogen niet verder opschuiven richting justitie
Advocaat.be uitte eerder al kritiek op het plan om raadkamerzittingen in De Kade te organiseren. Hoewel het beperken van gevangenentransporten voordelen kan bieden op het vlak van veiligheid en efficiëntie, mogen die niet ten koste gaan van de rechtswaarborgen van de rechtzoekende.
Bij een raadkamerzitting beoordeelt een rechter of iemand die nog niet veroordeeld is, verder van zijn vrijheid mag worden beroofd. Het vermoeden van onschuld blijft daarbij onverkort gelden.
“De gevangenis is de plaats waar de overheid iemand zijn vrijheid ontneemt. Dan moeten we goed nadenken vooraleer we diezelfde omgeving ook de plaats maken waar een rechter over die vrijheidsberoving beslist”, zegt Buelens. “De omgeving waarin over iemands vrijheid wordt geoordeeld, is niet zomaar een praktische kwestie. De rechter moet met voldoende afstand en onafhankelijkheid kunnen oordelen, en dat moet ook voor de rechtzoekende duidelijk zijn.”
Het blijft voor ons dan ook essentieel dat efficiëntiewinsten niet primeren op de fundamentele waarborgen van een eerlijk proces.
De OVB is het testweekend daarmee een onderdeel van een breder debat over gevangenissen, voorlopige hechtenis, menselijke waardigheid en de grenzen van de overheidsmacht. “Een rechtsstaat wordt niet alleen beoordeeld op de manier waarop hij mensen berecht, maar ook op de manier waarop hij omgaat met mensen die hij van hun vrijheid berooft.”
Laatste persberichten
Afluisteren van gesprek tussen advocaat en cliënt kan niet: Advocaat.be roept politie op tot meer sensibilisering
Een politieagent in burger die een gesprek tussen een advocaat en een bestuurder afluistert: het is een recente zaak die opnieuw de vraag oproept of het belang van vertrouwelijk overleg tussen advocaat en cliënt bij alle politiediensten wel voldoende is doorgedrongen.
Daarom roept Advocaat.be op tot meer sensibilisering binnen de politie. De vertrouwelijkheid van het gesprek tussen advocaat en cliënt is geen detail, maar een basisregel die voor elke politieagent vanzelfsprekend moet zijn.
Advocaat.be sluit zich aan bij kritiek op raadkamerzittingen in gevangenis: “Ook rechtzoekende mag niet de dupe worden”
Erik Valgaeren verkozen tot voorzitter van Advocaat.be (2026–2029)
De algemene vergadering van de Orde van Vlaamse Balies heeft vandaag Erik Valgaeren verkozen tot nieuwe voorzitter van Advocaat.be (de Orde van Vlaamse Balies) voor de beleidsperiode 2026–2029. Zijn mandaat gaat officieel van start op 1 september 2026. Hij zal huidig voorzitter Peter Callens opvolgen, die na twee opeenvolgende mandaten niet opnieuw verkiesbaar was.